Rimski imperij

Povijest starorimske države od 753. p. n. e. do 476. godine pripada razdoblju antike. Dijeli se na ova razdoblja:

Rim je nastao u željeznom dobu kao skupina koliba smještenih na Palatinu i ostalim brežuljcima (9. stoljeće p. n. e.), a veliko Rimsko Carstvo vuče korijene iz ratničko-ratarskog društva. Rim je velikom rijekom Tiber, i lukom u centru grada, bio povezan s morem preko kojeg je bio u doticaju s raznim kulturama. Za osnivanje Rimskog kraljevstva uzima se često godina 753. p. n. e. i legenda o prvom kralju Romulu koji Rim naziva po svom bratu blizancu Remu kojeg je ubio u borbi za vlast.

• Rimsko Kraljevstvo (753. p. n. e. - 510. p. n. e.), kada u gradu Rimu vladaju rimski kraljevi.
  • 753. p. n. e., 21. travnja - Romulov osnutak Rima
  • 753. p. n. e. - 715. p. n. e. - vladavina kralja Romula (prvi rimski kralj)
  • 715 p.n.e. - 673. p. n. e. - vladavina Nume Pompilija; osnutak Senata i svećeničkog kolegija
  • 673. p. n. e. - 642. p. n. e. - vladavina Tula Hostilija i izgradnja Curia Hostilia (zgrada Senata)
  • 642. p. n. e. - 617. p. n. e. - vladavina Anka Marcija
  • Oko 640 p.n.e. je sagrađen Rimski forum, tada nastaje i posebna rimska abeceda koja korijene vuče iz grčkog alfabeta.
  • 617. p.n.e. - 578. p.n.e. - vladavina etruščana Tarkvinija I.; izgradnja Circus Maximus
  • 578. p.n.e - 534. p.n.e. - vladavina Servija Tulija; određene svete granice grada Rima - Pomerium
  • 534. p.n.e. - 510. p.n.e. - vladavina posljednjeg rimskog kralja Tarkvinija II. Oholog; izgradnja hrama Jupiter Optimus Maximus

Lucije Junije Brut, osloboditelj Rimljana, brončana bista iz 3. st. p. n. e., Rim.

• Rimska Republika (510 p.n.e.- 30. p. n. e.), kada Rim pod vodstvom senata kao grad i država uspijeva zavladati cijelim Apeninskim poluotokom, Sredozemljem, sjevernom Afrikom i dijelovima Azije. Rimska republika je stvorena nakon izgona Tarkvinijevaca (Tarkvinije Superbo, posljednji rimski kralj, 511. p.n.e.). Vlast u državi preuzima Senat, patricijsko vijeće staraca koje godišnje prima dva nova konzula. U opasnim vremenima može se imenovati diktator na šest mjeseci, koji za vrijeme svoje vladavine može donositi odluke za dobro naroda. Plebejci su bespravni stanovnici, niži stalež, Rima.

• • • 510. p. n. e. - prvi konzuli su bili Lucije Junije Brut i Lucije Tarkvinije Kolatin.
    • 508. p. n. e. - uprava pod Pontifex Maximusom (visokim svećenikom).
    • 496. p. n. e. - bitka kod Regilskog jezera (Lago Reggilo) protiv latinskih legija. Pobjeda Rimljana.
    • 494. p. n. e. - prvi secessio plebis.
    • 493. p. n. e. - Savez s federacijom latinskih gradova.
    • 450. p. n. e. - drugi secessio plebis.
    • 450. p. n. e. - Decemvir objavljuje Zakon dvanaest tablica rimskog prava. rimska vlada desetorice nalaže da se važeći zakoni napišu na 12 ploča i javno izlože da bi se spriječila samovolja pri donošenju presuda. Postepeno i plebejci dobivaju pristup u više državne službe (← 445. u Rimu je zakonski dopušteno sklapanje brakova između patricija i plebejca). Odstranjivanjem unutarnjih napetosti raste vojna snaga Rima, tako da on utvrđuje svoju prevlast u savezu latinskih država.
    • 447. p. n. e. - Tribunska skupština.
    • 443. p. n. e. - Centurijska skupština.
    • 406. p. n. e. - 396. p. n. e. - rat s etrurskim gradom Vejom (Vei). Posljednji ostaci etrurskog naroda potpadaju 250. p. n. e. pod rimsku vlast; s ostalim pobijeđenim latinskim plemenima Rim sklapa saveze u kojima je on dominantan.

Umirući Gal, skulptura sa Zeusovog hrama u Pergamu, danas u Muzeju Capitolino u Rimu.

• • • 390. p. n. e. - bitka na rijeci Aliji protiv Gala. Gali razaraju i pljačkaju Rim.
    • 367. p. n. e. - obnova vlasti konzula - Licinijev i Sekstijev zakon.
    • 366. p. n. e. - ured gradskog pretora (Preator Urbanus).
    • 365. p. n. e. - umire slavni rimski vojskovođa Kamilo, Marko Furije (lat. Marcus Furius Camillus)

• • • 351. p. n. e. - izabran prvi cenzor u u centurijsku skupštinu iz redova plebejaca.
    • 343. p. n. e. - 341. p. n. e. - Prvi samnitski rat.
    • 340. p. n. e. - 338. p. n. e. - Latinski rat.
    • 327. p. n. e. - 304. p. n. e. - Drugi samnitski rat.
    • 300. p. n. e. - plebejci mogu postati svećenicima (Lex Ogulnia).
    • 298. p. n. e. - 290. p. n. e. - Treći samnitski rat.
      • 296. p. n. e. - Bitka kod Sentinuma (Sentino).
    • 290. p.n.e. - Rim završava osvajanje središnje Italije.
    • 286. p. n. e. - Prestaju svi staleški sukobi, plebejska skupština postaje legitimna i sva Italija, od sjevernog kraja Apenina do Messine, prikupljena je u rimsko-italski vojni savez. Čitavo područje zaštićeno je vojnim naseljima na strateškim mjestima popločanim cestama povezanim s Rimom.

Pirov pohod na Italiju.

• • • 280. p. n. e. - 275. p. n. e. - Pirov pohod na Italiju
      • 280. p. n. e. - Bitka kod Herakleje
      • 279. p. n. e. - Bitka kod Askuluma
      • 275. p. n. e. - Bitka kod Beneventuma.
    • 265. p. n. e. - pad Etrurije i Kampanije (Campania), a Rimljani metodom podijeli pa vladaj (divide et impera) vladaju cijelom Italijom
    • 264. p. n. e. - 241. p. n. e. - Prvi punski rat Rima s Kartagom; Rim ovladava Sicilijom.
      • 261. p. n. e. - bitka kod Agrigenta.
      • 260. p. n. e. - bitka kod Mila.
      • 256. p. n. e. - bitka kod rta Eknoma; brodolom kod Kamerine.
      • 255. p. n. e. - bitka na rijeci Bagradi.
      • 250. p. n. e. - opsada Lilibeja; U Rimu jača obožavanje Mitre, drevnog perzijskog ratnog heroja.
      • 249. p. n. e. - bitka kod Drepana.
      • 242. p. n. e. - bitka kod Egadskih otoka; ured pretora peregrina (Preator Peregrinus)
      • 241. p. n. e. - kapitulacija Kartage i mirovni ugovor; Sardinija i Korzika postaju prve rimske provincije.
    • 229. p. n. e. - 228. p. n. e. - Prvi ilirski rat
    • 219. p. n. e. - Drugi ilirski rat.

• • • 218. p. n. e. - 201. p. n. e. - Drugi punski rat.
      • 218. p. n. e. - bitka kod Ticina; bitka kod Trebije.
      • 217. p. n. e. - bitka kod Trazimenskog jezera.
      • 216. p. n. e. - bitka kod Kane.
      • 211. p. n. e. - Hanibal iz Kartage prodire u Italiju, prijeti samom Rimu (). Poražen je i nastavlja se rimsko širenje.
      • 207. p. n. e. - bitka kod Metaura.
      • 206. p. n. e. - Rim zadobiva vlast nad Španjolskom.
      • 202. p. n. e. - bitka kod Zame.
    • 214. p. n. e. - 205. p. n. e. - Prvi rimsko-makedonski rat.
    • 200. p. n. e. - 197. p. n. e. - Drugi rimsko-makedonski rat; Rimljani uspostavljaju stalnu vojsku i obučavaju vojnike, a u gradnji uvelike koriste cement (beton).
      • 197. p. n. e. - bitka kod Cinoscefale.
    • 197. p. n. e. - ustanak španjolskih plemena, od kojih je najznačajniji bio luzitanski ustanak pod vođstvom Varijata; širenje sirijskog kraljevstva u Maloj Aziji
    • 190. p. n. e. - bitka kod Magnezije protiv sirijskog kralja Antioiha III.
    • 180. p. n. e. - donošenje zakona Lex Villia Annali, čime je ustanovljen ured cursus honorum.
    • 171. p. n. e. - 168. p. n. e. - Treći rimsko-makedonski rat.
      • 168. p. n. e. - bitka kod Pidne; Rim pobjeđuje i dijeli Makedoniju.
    • 154. p. n. e. - 133. p. n. e. - borbe protiv luzitanaca u Španjolskoj.
    • 150. p. n. e. - Pobjeda nad Kartagom.

Razvoj Rimske države:

██ Rimska Republika 510.-40. pr. Kr.

██ Rimsko Carstvo 20.-360.

██ Zapadno rimsko carstvo 405.-480.

██ Istočno rimsko carstvo 405.-480.

• • • 149. p. n. e. - 146. p. n. e. - Treći punski rat; zakonom Lex Carpurnia ozakonjena uspostava stalnog izvršnog suda.
      • 148. p. n. e. - bitka kod Leukopetre protiv Ahejskog saveza.
    • 146. p. n. e. - Scipion Emilijan je razorio gradove Kartagu i Korint i osnovao provinciju Afriku; Cijela Grčka i Mala Azija pod rimskom kontrolom.
    • 138. p. n. e. - pobuna robova na Siciliji.
    • 135. p. n. e. - Prvi robovski rat.
    • 133. p. n. e. - ubojstvo poslanika (tribuna) Tiberija Grakha poslije izglasavanja agrarne reforme.
    • 133. p. n. e. - Pergamski kralj Atal III. dobrovoljno predaje Pergamsku kraljevinu u ruke Rimljana.
    • 130. p. n. e. - osnutak provincije Azije od pergamske kraljevine; sada u sastavu rimske države ima devet provincija: Azija, Afrika, Cisalpinska Galija, Ilirija, Korzika, Makedonija, Sicilija, Sardinija i Hispanija.

• • • 125. p. n. e. - 121. p. n. e. - borba protiv Kelta, utvrđivanje Rimljana u Massiliji (južna Francuska) i stvaranje desete rimske provincije Galije (Narbonska Galija).
    • 123. p. n. e. - Izbor Gaja Grakha za tribuna.
    • 121. p. n. e. - sprovedba zakona o zaštiti osobe rimskih građana (Senatus consultum de re publica defenda) na insistiranje Gaja Grakha.
    • 111. p. n. e. - 105. p. n. e. - Jugurtin rat u Numidiji.
    • 105. p. n. e. - borba Rimljana protiv Kelta i germanskih plemena Cimbri i Teutonci, te bitka kod Arauzija.
    • 104. p. n. e. - Drugi robovski rat.
    • 103. p. n. e. - izbor Lucija Apuleja Saturnina za narodnog tribuna, izbor Gaja Servilija Glaukije za pretora i Gaja Marija za konzula.
    • 102. p. n. e. - bitka kod Akva Sekstija protiv Teutonaca.
    • 101. p. n. e. - bitka kod Vercela protiv Cimbra.

Lucije Kornelije Sula, portret s dinara kojeg je izdao njegov unuk.

• • • Iz oko 100. p. n. e. potječu najstarije vodenice. Vitruvije piše svoje djelo "O arhitekturi", upute o gradnji klasičnim metodama i stilovima.
    • 99. p. n. e. - izbor Marka Livija Druza za narodnog tribuna i pokušaj reorganiziranja senata i sudstva.
    • 91. p. n. e. - ubojstvo narodnog tribuna Marka Livija Druza; Od 91. p. n. e. - 89. p. n. e. traje rat za rimsko građansko pravo.
    • 91. p. n. e. - 88. p. n. e. - rat italskih saveza protiv Rima.
      • 89. p. n. e. - bitka kod Askuluma; Rimsko građansko pravo u cijeloj Italiji.
      • 88. p. n. e. - zapovjednik Kornelije Sula pokorava pleme Marse.
    • 90. p. n. e. - izglasan zakon o dodjeli građanskih prava onima koji su vjerni Rimu (Lex Iulia).
    • 89. p. n. e. - zakonom obećana građanska prava onima koji se u slijedećih 60 dana pokore (Lex Plautia Papiria), što je izazvalo raspad među saveznicima.
    • 89. p. n. e. - Mitridat VI. Eupator iskorištava zauzetost Rimljana i zauzima provinciju Aziju.
    • 89. p. n. e. - Rim imenuje Kornelija Sulu za upravitelja provincije Azije i zapovjednika u pontonskim ratovima (89. p. n. e. - 85. p. n. e.) protiv Mitridata VI. Eupatora što ujedno i zaoštrava političku borbu u Rimu.
      • 87. p. n. e. - bitka protiv Arhelaja.
      • 86. p. n. e. - iskrcavanje u Tesaliji i zauzimanje Atene poslije tri mjeseca opsade; bitka kod Heroneje; bitka kod Orhomena.
      • 85. p. n. e. - potpisan Dardanski mir između pontonskog kralja Mitridata i Rimljana.
    • 88. p. n. e. - cijelo slobodno stanovništvo Italije dobija prava rimskog građanstva; na prijedlog tribuna Publija Suflicija Rufa, oslabljen je položaj senata i slobodni italski građani ulaze u sve tribuse, Gaj Marije postaje prokonzul i zapovjednik vojske u ratu protiv Mitridata VI.

Pompej Veliki, bista u gliptoteci u New Yorku.

• • • 88. p. n. e. - 82. p. n. e. - Prvi građanski rat u Rimu.
      • 88. p. n. e. - Sula zauzima Rim i protjeruje pristalice Marija Gaja iz Rima.
      • 82. p. n. e. - Sula ponovno ulazi u Rim poslije krvave bitke kod Porta Kolina i zavodi diktaturu.
    • 83. p. n. e. - 82. p. n. e. - drugi pontonski rat.
    • 82. p. n. e. - 79. p. n. e. - diktatura Kornelija Sule. Prvi rimski diktator uspostavlja bitne pravne i upravne reforme. Ciceron (106.-43.), rimski državnik i govornik djeluje u Rimu.
    • 78. p. n. e. - konzul Marko Emilije Lepid organizira ustanak seljaka protiv Sulinih veterana i biva poražen na Marsovom polju ispred Rima, pri svom pokušaju ulaska u Rim; pobuna pristalica Marija Gaja, predvođenih sa Sertorijem Kvintom, protiv Sulinih pristalica u Hispaniji.
    • 77. p. n. e. - Pompej Veliki pobjeđuje Marijevce u Hispaniji; robovi postaju važan čimbenik u životu Rima, osnivaju se gladijatorske škole.
    • 74. p. n. e. - 64. p. n. e. - treći pontonski rat.
      • 69. p. n. e. - bitka kod Tigranokerta.
      • 65. p. n. e. - pobjeda Pompeja Velikog nad Mitridatom VI. i osnutak provincije Jermenije i širenje rimske dominacije do Partija.
    • 73. p. n. e. - 71. p. n. e. pobuna robova na čelu sa gladijatorom Spartakom.
    • 67. p. n. e. - Pompej Veliki čisti Sredozemno more od gusara.
    • 64. p. n. e. - Pompej Veliki pokorava Siriju; kraj Seleukidskog kraljevstva.

Rimska bista Julija Cezara iz 1. st. p. n. e.

• • • 63. p. n. e. - Tulije Ciceron biva izabran za konzula; Ciceronov sukob sa Lucijem Sergijem Katilinom se zaoštrava; pokušaj Katilinog nasilnog osvajanja vlasti i poraz kod Pistoje; Cezar i Marko Licinije Kras zbog svoje upetljanosti u Katilininu urotu izbjegavaju smrtnu kaznu.
    • 59. p. n. e. - Uspostava prvog trijumvirata između Krasa, Pompeja velikog i Cezara.
    • 58. p. n. e. - Pobjeda Cezara protiv u galskim ratovima protiv Helveta i Germana i njegovo postavljanje za prokonzula u Cisalpijskom Galijom, Ilirijom i Narborskom Galijom.
    • 56. p. n. e. - Cezar zauzima prostore današnje Francuske i Belgije; pomirenje između Krasa i Pompeja Velikog na sastanku trijumvirata u Lucci.
    • 55. p. n. e. - Pompej Veliki i Marko Kras izabrani za konzule; Pompej dobio upravu nad provincijom Hispanijom a Kras nad provincijom Sirijom.
    • 54. p. n. e. - Cezar prelazi u Britaniju i nameće vlast; Kras je krenuo na Mezopotamiju (Rimski partski ratovi).
    • 53. p. n. e. - u bitci kod Carrhae; Parti pobjeđuju rimske osvajače, a Marko Kras je poražen i ubijen.
    • 52. p. n. e. - Cezar je porazio Gale u bitci kod Alezije i ugušio ustanak u Galiji; raspad prvog trijumvirata, izbor Pompeja Velikog za konzula i prelazak na stranu optimata, konzervativne frakcije senata.
    • Oko 50. p. n. e. Julije Cezar opisuje svoje napredovanje u osvajanju Galije u svojim "Komentarima".
    • 49. p. n. e. - Cezar prelazi Rubikon (alia iacta est) i krenuo na Rim što je uzrokovalo drugi rimski građanski rat.
    • 48. p. n. e. - Cezar pobjeđuje Pompejeve pristalice u bitci kod Ilerde u Španjolskoj, proglašen je za diktatora poslije njegova povratka u Rim, a u bitci kod Farsale, pobjeđuje Pompeja i protjeruje ga u Egipat.
    • 47. p. n. e. - 45. p.n.e. traje Građanski rat u Rimu; započinje i Aleksandrijski rat.
    • 46. p. n. e. - Bitka kod Thapsusa; Cezar proglašen diktatorom; Julije Cezar ustanovljuje Julijanski kalendar koji će se koristiti do 16. st.
    • 45. p. n. e. - Bitka kod Munde, gdje je Cezar potukao Pompejeve pristaše i Pompejeve sinove.
    • 44. p. n. e. - Senat je proglasio Cezara za doživotnog diktatora, s pravom odlučivanja o ratu i miru, upravljanjem državnim novcem. Njegovim se odlukama nitko nije smio usprotiviti. Atentat na Cezara (ubija grupa senatora koji se boje njegove uzurpacije vlasti); treći rimski građanski rat između Cezarovih ubojica (republikanaca) predvođenih Gajem Kasijem Longinom i Markom Junijem Brutom i Cezarovih štovatelja Marka Antonija, Marka Emilija Lepida i Gaja Julija Oktavijana.

Marko Antonije s dinara iz 42. g. pr. Kr.

• • • 43. p. n. e. - Oktavijan, Lepid i Marko Antonije osnivaju drugi trijumvirat.
    • 42. p. n. e. - bitka kod Filipa, u Makedoniji, protiv republikanaca i pobjeda Oktavijana i Antonija, poslije čega Antonije dobija upravu nad istočnim provincijama a Oktavijan se vraća u Rim
    • 41. p. n. e. - pobuna u Peruzijumu (Peruđa).
    • 40. p. n. e. - Senat imenuje Heroda Velikog kraljem Judee.
    • 39. p. n. e. - Antonije vraća teritorije koje su zauzeli Parti na početku drugog partskog rata.
    • 36. p. n. e. - Marko Vipsanije Agripa u bitkama kod Mile i Nauloha pobjeđuje Seksta Pompeja, sljedbenika Cezarovih protivnika koji se bio učvrstio na Siciliji i ugrožavao trijumvirsku vladavinu.
    • 32. p. n. e. - prekid prijateljstva između Oktavijana i Antonija

Lorenzo Castro, Bitka kod Akcija, 1672., Državni pomorski muzej, London.

• • • 31. p. n. e. - bitka kod Akcija, između Oktavijana na jednoj i Kleopatre i Antonija na drugoj strani; smrt Marka Antonija i Kleopatre.
    • 30. p. n. e. - Egipat postaje rimska provincija; Oktavijan (poslije prozvan August) postaje neograničeni vladar Rimskog carstva, čime je i završeno doba velikih osvajanja i Rimske Republike.
    • 27. p. n. e. je službeni pad Rimske Republike i početak Carstva.

• Rimsko Carstvo (27. p. n. e.- 476.) započinje s prvim carem, Augustom. 117. godine, za cara Trajana, Rimsko carstvo dostiže najveće teritorijalno proširenje. 395. carstvo se dijeli na Zapadno Rimsko Carstvo i Istočno Rimsko Carstvo, kasnije nazvano Bizantskim Carstvom, odnosno Bizantom. Zapadno Rimsko Carstvo je propalo 476, a Bizantsko Carstvo 1453.

Slavna skulptura Oktavijana kao Augusta Prvokonzula.

• • 23. p. n. e. - Oktavijan, sada August, dobija zvanje Imperium maius
  • 19. p. n. e. - August je sastavio novi spisak senatora, kojih sad ima 600, a sebe je stavio na prvo mjesto (otkuda potječe i naziv princeps senatus - prvak Senata) i uspostavio novi oblik vladavine - principat; organizirao je osobnu gardu - pretorijance; proglasio se Augustusom (uzvišeni); uspostavio je snage javnog reda u Rimu i osnovao vatrogasnu službu
  • 19. p. n. e. - August je potpuno pokorio Španjolsku
  • 16. p. n. e. - 15. p. n. e. - Pobjeda nad germanskim plemenima i proširenje carstva do rijeke Labe
  • 12. p. n. e. - 7. p. n. e. - Tiberije osvaja Panoniju i odlazi u provinciju Germaniju, radi spriječavanje pobune germanskih plemena
  • 5. godine - Tiberije potpuno pokorava Germaniju
  • 6. godine - Judeja postaje rimska provincija
  • 6. - 9. godine - Batonski rat
  • 9. godine - Bitka kod Teutoburške šume, teški rimski poraz, germanska plemena, pod vodstvom Arminija (donedavna služio Rimu), iz zasjede napala i uništila tri rimske legije
  • 11. godine - Tiberije i Germanik su ugušili ustanak u provinciji Germaniji
  • 13. godine - Senat proglašava Tiberija za Augustovog suvladara
  • 14. godine - smrt cara Augusta i imenovanje Tiberija za njegovog nasljednika s imenom Tiberije Julije Cezar August
  • 15. godine - nemiri u provinciji Germaniji
  • 17. godine - vojničke pobune u Galiji i Numidiji
  • 21. godine - vojnička pobuna u Traciji
  • 26. godine - Tiberije se povlači u mirovinu na otok Capri, a ovlaštenja preuzima zapovjednik njegove garde Sejan, koji provodi teror po Rimu
  • 31. godine - slom Sejana
  • 37. godine - smrt Tiberija i Gaj Julije Cezar Kaligula postaje imeratorom
  • 41. godine - Tiberije Klaudije Neron postaje car
  • 41. - 42. godine - ustanak u Mauritaniji
  • 43. godine - pohod na Britaniju
  • 54. godine - Klaudije Cezar Neron postaje car
  • 61. godine - ustanak u Britaniji, predvođen Boudicom, poglavicom plemena Iceni
  • 64. godine - Rim je uništen u jednom požaru; Neron okrivljuje kršćane i organizira prvi progon
  • 66. godine - Tit Flavije guši židovski ustanak u Judeji
  • 68. godine - samoubojstvo Nerona i kraj vladavine dinastije Julijevaca - Klaudijaca
  • 69. godine - Godina četiri cara: vladavina četiri cara: Senat je priznao za Neronovog nasljednika Galbu; rimske legije u Germaniji su izabrale Vitelija Aula; pretorijska garda u Rimu je izglasala Ota Marka Salvija, a krajem godine je na vlast došao Vespazijan
  • 69. - 70. godine - Batavijanski ustanak u provinciji Germaniji, predvođen Civilijem
  • 70. - Tit, Vespazijanov sin, budući car, razorio Jeruzalem
  • 71. - 84. godine - pacifikacija Britanije i osvajanje teritorija današnjeg Velsa i Škotske
  • 79. godine - poslije smrti Vespazijana, Tit Flavije postaje carem; 24. kolovoza, erupcija vulkana na Vezuvu i uništenje gradova Pompeja i Herculaneuma
  • 80. godine - djelomično uništenje Rima u požaru
  • 80. godine - otvoren Colosseum
  • 81. godine - Domicijan postaje car
  • 85. godine - pobuna u Daciji
  • 96. godine - Ubojstvo Domicijana i kraj vladavine dinastije Flavijaca; Nerva, prvi od tkz. pet dobrih careva postaje car
  • 98. godine - Trajan postaje car
  • 101. - 102. godine - Prvi dački rat
  • 106. - 109. godine - Drugi dački rat, somoubojstvo dačkog kralja Decebala i Dacija postaje provincija
  • 106. godine - izgradnja Trajanovog foruma
  • 113. - 117. godine - rat s Partima i gušenje ustanaka u sjevernoj i srednjoj Mezopotamiji
  • 117. godine - Publije Elije Hadrijan postaje car
  • 122. godine - izgradnja Hadrijanova bedema (Vallum Hadriani)
  • 132. - 135. godine - Posljednji židovski ustanak koji predvodi Simon bar Kohba
  • 138. godine - Antonin Pio postaje car
  • 140. - 143. godine - poslije pobune, Antonin zauzuma Škotsku; početak izgradnje Antonina bedema
  • 152. - 153. godine - pohodi protiv ustanika u Ahaji i Egiptu
  • 161. godine - Marko Aurelije postaje car
  • 162. - 166. godine - neuspješni pohodi Lucija Verija protiv partskog kralja Olagaza III. u petom partskom ratu
  • 166. - 175. godine - Markomanski rat protiv germanskih plemena Markomana i Kvada
  • 172. godine - ustanak Bukola (pastira) u Egiptu
  • 180. godine - smrt Marka Aurelija, posljednjeg od pet dobrih careva; sin mu Komod postaje car (180. - 192)
  • 192. godine - ubijen Komod, na prijestolje dolazi Pertinaks, vlada tri mjeseca (192 - 193)
  • 193. godine - ubijen Pertinaks, panonske legije proglašavaju carem Lucija Septimija Severa
  • 195. - 197. godine - Septimije Sever vodi šesti partski rat; raspuštanje stare pretorijanske garde, koju su samo sačinjavali Italici i stanovnici Galije i Španjolske i formiranje nove od stanovnika podunavskih i istočnih provincija; ozakonjenje vojničkog prava stupanja u brak
  • 208. - 211. godine - Septimije Sever zauzima Kaledoniju
  • 211. godine - Marko Aurelije Karakala postaje carem
  • 212. godine - Karakala odobrava zakon Constitutio Antoniniana, kojim skoro cjelokupno slobodno stanovništvo rimskog carstva dobija pravo rimskog građanstva
  • 217. godine - ubojstvo Karakale; Marko Opelije Makrin postaje car kao prvi car iz redova vitezova
  • 218. godine - ubojstvo Makrina; za nasljednika proglašen Varije Avit Basijan ili Marko Aurelije Antonin, poznat kao Elagabal ili Heliogabal, bez konkurencije najrazvratniji rimski car, koji je na vlast došao kao 14-godišnjak, ali su ga zbog silnog razvrata ubili pretorijanci kad je imao 18 godina !!!
  • 222. godine - ubojstvo Elagabala i Aleksandar Sever postaje carem
  • 235. godine - ubojstvo Aleksandra Severa i početak vladavine tkz. vojničkih careva, gdje je do 284. godine vladalo negdje oko pedeset careva
  • 249. na prijestolje dolazi Trajan Decije, prvi rimski car ilirskog porijekla
  • 284. godine - Dioklecijan postaje car
  • 285. godine - Bagaudski rat - ustanak bagauda robova, seljaka i bezemljaša
  • negdje oko 290. godine - Dioklecijan dijeli vladavinu sa Markom Aurelijem Maksimilijanom koji vlada zapadnim dijelom carstva a Dioklecijan istočnim; Rim nije više sjedište carstva; Dioklecijan stvara apsolutnu monarhiju (dominat), zadržava graničnu vojsku ali i stvara i operativnu, čiju srž čine palatini i carstvo dijeli na dvanaest dieceza; Senat gubi politički značaj
  • 301. godine - utvrđene su maksimalne cijene robe i radne snage
  • 303. i 304. godine - uvedene su mjere protiv kršćana
  • 305. godine - Maksimilijan abdicira i naslijeđuje ga njegov suvladar Konstancije Klor
  • 306. godine - Konstantin Veliki ili Konstantin I (Flavije Valerije Konstantin) postaje car
  • 306. - 324. godine - međusobni okršaji rimskih suvladara, Licinijevim porazom Konstantin Veliki postaje jedini vladar Rima
  • 312. godine - bitka kod Mulvijeva mosta, Konstantin pobjeđuje uzrupatora Maksencija, a prije bitke mu se, po legendi ukazao križ s natpisom: 'U ovom ćeš znaku pobijediti', pa je stoga:
  • 313. godine - donesen zakon o slobodnom ispovjedanju kršćanske vjere u Milanu, znan kao Milanski edikt
  • 325. godine - car Konstantin Veliki stavlja van zakona gladijatorske borbe, koje se, međutim, i dalje sporadično održavaju do oko 450. godine
  • 330. godine - Konstantinopol postaje glavi grad carstva
  • 337. godine - smrt cara Konstantina (I ili Velikog, jer kad se govori o caru ovoga imena, misli se uvijek na njega), nasljeđuje ga Konstancije II
  • 357. godine - Julijan Apostata kao namjesnik u Galiji pobjeđuje Alemane kod Argentoratuma
  • 361. godine - smrt Konstancija II i Julijan Apostata biva proglašen carem
  • 363. godine - pogibija Julijana Apostata u ratu s Persijcima pri opsadi Ktezifonta; braća Valentinijan Flavije i Valens dolaze na vlast i prvi vlada zapadnim carstvom iz Milana a drugi istočnim iz Kostantinopola
  • 378. godine - bitka kod Adrijanova polja protiv Vizigotaa i i Valensova pogibija; Teodozije dolazi na vlast
  • 379. godine - Teodozije objedinjuje oba dijela carstva
  • 379. - 382. godine - pobjeda nad Gotima i sklapanje saveza s Gotima protiv Huna
  • 391. godine - Teodozije proglašava kršćanstvo jedinom i službenom religijom Rimskog carstva
  • 393. godine - Teodozije ukida Olimpijske igre (koje dotad traju neprekidno od 776. prije Krista.
  • 395. godine - Teodozijeva smrt i konačna podjela rimskog carstva na Istočno i Zapadno Rimsko Carstvo
  • 402. godine - Stilihonova pobjeda nad Gotima
  • 402. godine - Ravenna postaje (i ostaje zadnji) glavni grad Zapadnog Rimskog carstva
  • 404. godine - 1. siječnja, posljednja gladijatorska borba u gradu Rimu
  • 408. godine - Goti zauzimaju Panoniju i Norik
  • 410. godine - Goti prodiru u Italiju, zauzimaju Rim i pljačkaju ga
  • 430 - tih godina - Huni i pod zapovjedništvom Atile prodiru u Galiju
  • 451. godine - posljednji Rimski trijumf: bitka na Katalaunskim poljima. Rimski vojskovođa Flavije Aecije, znan i kao 'posljednji pravi Rimljanin', potpomognut Vizigotima kralja Teodorika, pobjeđuje Atilu, ali ga, iz taktičkih razloga, ne uništava.
  • 475. godine - Romul Augustul postaje car
  • 476. godine (3. ili 4. rujna) - germanski zapovjednik Odoakar skida s vlasti Romula Augustula, kao posljednjeg vladara Zapadnog Rimskog carstva (ali mu, kao dječaku, pošteđuje život, pa ovaj umire oko 511. godine) i proglašava se kraljem Italije, što se smatra i posljednjom godinom Zapadnog Rimskog Carstva, dok Istočno Rimsko Carstvo ili Bizant nastavlja trajati do 1453. godine.
  • 480. godine - u Splitu (u Dioklecijanovoj palači) ubijen posljednji legitimni car Zapadnorimskog carstva (jer je Romul Augustul 'vladao' samo Italijom), Julije Nepot. Danas jedna ulica u Splitu nosi njegovo ime.

• • Bilo kako bilo, povjesničari se slažu da je 476. godina - godina propasti (Zapadnog) Rimskog carstva. Završava Stari vijek. Započinje Srednji vijek.

Rimljani su imali razrađeno nazivlje za svoj novac kao i za osobna imena.

Rimski imperij

Rimsko Kraljevstvo • Rimska Republika • Rimsko Carstvo • Zapadno Rimsko Carstvo • Istočno Rimsko Carstvo

 

bielizna damska | flights to poland | pośrednictwo pracy | Przepisy kulinarne | gry RPG

źródło Wikipedia